હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુનો ઇલ્મ

قال سيدنا علي رضي الله عنه عن سيدنا أبي ذر رضي الله عنه: وعى علما عجز فيه (عجز الناس عنه) (طبقات ابن سعد ٢/٣٥٤)

હઝરત અલી રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુએ હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુ વિશે ફરમાવ્યું:

“તેમણે એવો ઇલ્મ હાસિલ કર્યો જેને બીજા લોકો હાસિલ ન કરી શક્યા.”

હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુનું પોતાના ખાદિમને નસીહત કરવું

કબીલા બનૂ-સુલૈમના એક શખ્સ તેમની (એટલે કે હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુની) ખિદમતમાં હાજર થયા અને આ તમન્ના કરી: “હું તમારી ખિદમતમાં રહેવા માગું છું જેથી તમારા ફૈઝથી ફાયદો ઉઠાવી શકું. હું તમારા ચરવાહાની મદદ કરતો રહીશ અને તમારી બરકતોથી ફાયદો પણ હાસિલ કરીશ.”

હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુએ ફરમાવ્યું: “મારો દોસ્ત એ છે, જે મારી વાત માને અને મારી ઇતાઅત (ફરમાંબરદારી) કરે. જો તમે પણ મારી વાત માનવા માટે તૈયાર હો, તો શૌકથી રહો. અને જો કહેવું ન માનો, તો મને તમારી જરૂરત નથી.”

તે સુલૈમી સાહેબે અર્ઝ કર્યું: “તમે કઈ વસ્તુમાં પોતાની ઇતાઅત ચાહો છો?” ફરમાવ્યું: “જ્યારે હું મારા માલમાંથી કોઈ વસ્તુને ખર્ચ કરવાનો હુકમ આપું, તો સૌથી ઉમદા (બેહતરીન) માલ ખર્ચ કરવામાં આવે.”

તેઓ કહે છે કે મેં આ શર્ત કબૂલ કરી લીધી અને તેમની સાથે રહેવા લાગ્યો.

ઇત્તિફાકથી એક દિવસ તેમને કોઈએ કહ્યું કે પાણીના એક સોતા (ઝરણા/ચશ્મા) પર કેટલાક લોકો રહે છે, જેઓ બહુ જરૂરતમંદ છે અને ખાવાના મોહતાજ છે.

હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુએ મારાથી ફરમાવ્યું: “એક ઊંટ લઈ આવો.” મેં જોયું કે (તેમની પાસે) એક બહુ જ ઉમદા ઊંટ છે, જે બેહદ કીમતી, બેહદ કારઆમદ (કામ આવનારું) અને સવારીમાં પૂરેપૂરું તાબેદાર હતું. મેં વાદા મુજબ તે જ ઊંટને લઈ જવાનો ઇરાદો કર્યો; પરંતુ મારા દિલમાં ખ્યાલ આવ્યો કે ગરીબોને ખવડાવવાનું જ તો છે અને આ ઊંટ બહુ વધારે કામનું છે, જે હઝરતની અને તેમના ઘરવાળાઓની જરૂરતનું છે. એટલા માટે તેને છોડીને, તેનાથી જરા કમ દરજાની એક ઉમદા ઊંટડી લીધી—જે તે ઊંટ સિવાય બાકી બધામાં સૌથી બેહતર હતી—અને તેને લઈને હાઝિરે-ખિદમત થઈ ગયો.

હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુએ (તેને જોતા જ) ફરમાવ્યું: “તમે ખિયાનત કરી.” હું સમજી ગયો અને પાછો જઈને એ જ ઊંટ લઈ આવ્યો.

ફરી તેમણે પાસે બેસવાવાળાઓને ફરમાવ્યું: “શું બે માણસો એવા છે, જે અલ્લાહના વાસ્તે એક કામ કરી દે?” બે માણસો ઊભા થયા અને તેમણે પોતાને પેશ કર્યા. ફરમાવ્યું: “આ ઊંટને ઝબહ કરો. ઝબહ કર્યા પછી આના ગોશ્તના ટુકડા કરો અને જેટલા ઘર તે પાણી પર આબાદ છે, તેમને ગણી લો. અબૂ-ઝરનું એટલે કે મારું ઘર પણ તેમાંથી જ એક ગણી લેજો અને બધામાં બરાબર-બરાબર તકસીમ (વહેંચી) કરી દો. મારા ઘરમાં પણ એટલું જ ગોશ્ત જાય, જેટલું તેમાંના દરેક ઘરમાં જાય.”

તે બંને માણસોએ હુકમની તામીલ કરી અને ગોશ્ત બરાબર વહેંચી દીધું.

આ પછી હઝરત અબૂ-ઝર રઝ઼િયલ્લાહુ અ઼ન્હુએ મને બોલાવ્યો અને ફરમાવ્યું: “તમે ઉમદા માલ ખર્ચ કરવાની મારી વસીયતને જાણી-જોઈને છોડી કે તમે ભૂલી ગયા હતા? જો ભૂલી ગયા હતા, તો તમે માઝૂર છો (એટલે કે તમારી ભૂલ માફ છે).” મેં અર્ઝ કર્યો: “હું ભૂલ્યો તો નહોતો. મેં પહેલા આ જ ઊંટને લીધું હતું; પરંતુ મને ખ્યાલ આવ્યો કે આ બહુ કારઆમદ છે અને તમને અવારનવાર આની જરૂરત રહે છે. મહઝ આ જ કારણસર તેને છોડી દીધું હતું.”

ફરમાવ્યું: “શું મહઝ મારી જરૂરતની વજહથી છોડ્યું હતું?” મેં અર્ઝ કર્યો: “જી હાં, મહઝ આપની જરૂરતની વજહથી.”

આના પર તેમણે ફરમાવ્યું: “શું હું તમને પોતાની જરૂરતનો અસલી દિવસ બતાવું? મારી જરૂરતનો દિવસ એ છે, જે દિવસે હું કબરના ખાડામાં એકલો નાખી દેવામાં આવીશ. એ દિવસ મારી જરૂરત અને મોહતાજી નો છે.”
(પછી તેમણે એક અઝીમ નસીહત ફરમાવી કે)

માલની અંદર ત્રણ હિસ્સેદાર હોય છે:

1. તકદીર (મોત અથવા મુસીબત): જે માલ લઈ જવામાં કોઈ વસ્તુની વાર નથી જોતી. તે સારું-ખરાબ દરેક કિસ્મનો માલ ઉઠાવી જાય છે.

2. વારિસ: જે આ તાકમાં બેઠો છે કે ક્યારે તમે મરો અને તે તેને લઈ લે.

3. ત્રીજો હિસ્સેદાર તમે પોતે છો: જો થઈ શકે અને તમારા બસમાં હોય, તો આ ત્રણેય હિસ્સેદારોમાં સૌથી વધારે બેબસ અને કમજોર ન બનો (એટલે કે પોતાના હિસ્સાનો માલ પોતે પોતાના હાથે આગળ મોકલી દો).

અલ્લાહ તઆ઼લાનો ઇરશાદ છે:

لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ

“તમે ક્યારેય નેકીને નથી પહોંચી શકતા, જ્યાં સુધી કે તમે પોતાની મનપસંદ વસ્તુઓમાંથી ખર્ચ ન કરો.” (સૂરહ આલે-ઇમરાન, આયત: ૯૨)

એટલા માટે, જે માલ મને સૌથી વધારે પસંદ છે, તેને હું પોતાના માટે આગળ રવાના કરી રહ્યો છું જેથી તે મારા માટે આખિરતમાં જમા રહે. (ફઝાઇલે-અમાલ, હિકાયાતે-સહાબા, પેજ: ૯૭; અદ્-દુર્રુલ-મન્સૂર: ૨/૨૬૧)